1. De achtergrond van klimaatverandering

1.1 Opwarming van de aarde

Stijging gemiddelde temperatuur

Volgens de klimaatcommissie van de Verenigde Naties, het International Panel for Climate Change (IPCC), is er sprake van een verandering van het klimaat in de wereld. Onder klimaat wordt verstaan de gemiddelde temperatuur, neerslag, windrichting en windsnelheid in een bepaald gebied in de wereld. Het klimaat zelf wordt grotendeels bepaald door invloeden van de zon. Meestal wordt het gemiddelde berekend over een periode van dertig jaar. Het klimaatsysteem bestaat uit de atmosfeer, land, water (rivieren, meren, oceanen) en de biosfeer (planten, dieren). De wisselwerking tussen deze onderdelen heeft invloed op het klimaat.

De gemiddelde temperatuur op aarde is de afgelopen honderd jaar tussen 0,56 en 0,92 °C gestegen en neemt nog steeds toe. Dit kan ertoe leiden dat de gemiddelde wereldtemperatuur ten opzichte van het jaar 1990 (peiljaar) aan het eind van deze eeuw tussen de 1,1 en 6,4 °C hoger is. De meest waarschijnlijke uitkomst is een mondiale stijging ten opzichte van 1990 van tussen 1,8 en 4 °C. Het wereldklimaatsysteem is zeer complex en dat maakt het moeilijk om uitspraken te doen die voor 100% vaststaan. Daarom hanteren wetenschappers bij voorspellingen over temperatuurstijgingen een ruime bandbreedte.

Broeikasgassen

De temperatuur op aarde wordt geregeld door de hoeveelheid zonne-energie die door de dampkring rond de aarde wordt vastgehouden. De zon straalt op de aarde en daar nemen land en water het zonlicht op en zetten het om in warmte. Deze warmte gaat geleidelijk aan als infraroodstraling de lucht in en stijgt op naar de dampkring. De atmosfeer rond onze aardbol bestaat uit miljoenen deeltjes lucht. Voor 99% is dat zuurstof (O2) en stikstof (N2) die weinig warmte opnemen. De resterende 1% bestaat uit broeikasgassen die als warmtevasthouders fungeren en een soort deken rond de aarde leggen.

Het belangrijkste broeikasgas is koolstofdioxide, ook wel aangeduid als kooldioxide en meestal als CO2; een onschuldig, niet-giftig gas dat van nature in de lucht aanwezig is. Kooldioxide wordt veel gebruikt voor ‘prik’ in frisdranken. Andere belangrijke broeikasgassen naast CO2 zijn methaan (CH4), lachgas (N2O) en fluorhoudende gassen. Broeikasgassen zorgen ervoor dat de warmte op aarde die land en water afgeven niet volledig in de ruimte verdwijnt, maar in de dampkring dicht bij het oppervlak van de aarde wordt vastgehouden (zie box 1). De vastgehouden warmte wordt vervolgens vanuit de dampkring weer teruggekaatst naar het aardoppervlak. Zonder dit natuurlijke broeikaseffect zou het op aarde ijskoud zijn met een gemiddelde temperatuur van rond de 18 °C onder nul.

6